پەیڤێت زانایان

به‌رهه‌ڤکرن

سعد محمد


• قەتادە رەحما خودێ‌ لێ‌ بت دبێژت : ( بابەتەك ژ زانینێ‌ مروڤ ژ بەر بكت ب مەرەما چاككرنا نەفساخو و یا خەلكی , باشترە ژ پەرستنا سالەكێ‌ ب دروستی ) .

• عەبدۆللایێ‌ كورێ‌ عومەری خودێ‌ ژی رازی بت دبێژت : ( ئامادەبوونا ل دیوانەكا فقهی باشترە ژ پەرستنا شێست سالان ) .

• بابێ‌ دەدائی رازبوونا خودێ‌ لێ‌ بت دبیژت : ( ببە زانا یان ببە داخازكەرێ‌ زانینێ‌ یان ببە گوهدار بو زانینێ‌ , و نە بێ‌ یێ‌ چارێ‌ تو دێ‌ چی یە هیلاكێ‌ ) .

• شافعی خودێ‌ ژی رازی بت دبێژت : ( داخازكرنا زانینێ‌ باشترە ژ كرنا سوننەتان ) .

• هندەك رەحما خودێ‌ ل وان بت زانا دبێژن : ( زانین نڤێژا نهینی یە , و پەرستنا دلی یە ) .

• موسعەبێ‌ كوررێ‌ عومەیری خودێ‌ ژێ‌ رازی بت دبێژت : ( ئەگەر بخو ڤەخوارنا ئاڤێ‌ موروەتا من بشكێنت ئەز نا ڤوخوم ) .

• مالكێ‌ كورێ‌ دیناری رەحما خودێ‌ بت دبێژت : ( رەحما خودێ‌ ل وی بت , یێ‌ بێژتە نەفساخو ما تو نە خودانا فلان كاری بی و ماتو نە ئەوبی یاتە فلان كار كری , و پاشی نەفساخو ب گازندا و لۆمەیان پاشڤە ب بت , و دیڤدا بەرێ‌ وی بدتە كتێبا خودێ‌ و بۆ بكتە رێبەر ) .

• عومەر كورێ‌ خەتابی ڕازیبوونا خودێ‌ لێ‌ بت دبێژت : ( هوین كێشانێ‌ و پیڤانێ‌ دگەل نەفسێن خو بكن ژ بەری هندەك د گەل وە بكن , و خو ب خەملینن بۆ پێشكێشكرنا مەزن - روژا رابینێ‌ - , چونكی حەساب سڤك د بت ل ڕۆژا دووماهیێ‌ ل سەر وان یێن د دونیایێدا حەسابێ‌ د گەل نەفسێن خو د كن ) .

• ئیمام حەسەن خودێ‌ ژێ‌ رازی بت دبێژت : ( رەحما خودێ‌ ل وی كەسی بت یێ‌ ل بەر هەمماخو ب راوەستت , ئەگەر بۆ خودێ‌ بت بەردەوام بت , وئەگەر نە بۆ وی بت خو ژی دویر بكت ) .

• محەمەدێ‌ كورێ‌ واسعی رەحما خودێ‌ بت دبێژت : ( ئەگەر بێهن ژ گوننەهان هاتبا كەسەكێ‌ ب تنێ‌ ژی نە دشیا ل دەڤ من روینتە خوار )) .

• ( ابن حزم ) رەحما خودێ‌ بت دبێژت : ( چپكەكا ئاڤا بەردەوام , كەڤری كۆر دكت ) .

• عۆمەر مۆختار خودێ‌ ژێ‌ رازی بت دبێژت : ( دوو دلی مەزنتڕین ڕێگرە د ڕێكا سەركەفتنێدا ) .

• یەحیایێ‌ كوڕێ‌ بابێ‌ كەسیری خودێ‌ ژ هەر دووان رازی بت دبێژت : ( خو فێڕی نییەتێ‌ بكن , چونكی ئەو مەزنترە كاری ) .

• زەیدێ‌ شامی خودێ‌ ژێ‌ رازی بت دبێژت : ( ئەز حەز دكم من نییەتەكا باش د هەمی كاراندە هەبت بخو د خوارن و ڤەخوارنێدا ژی ) .

• داوۆدێ‌ تائی ڕازیبوونا خودێ‌ لێ‌ بت دبێژت : ( من خێر هەمی دیت یا كۆم بی د نییەتا باشدە ) .

• لوقمان حەكیم گۆت كوری خوە : سێ‌ كەس نائێنە ناسكرن ئیللا ل سێ‌ جهان :
- یێ‌ نەڕم وحەلیم نا ئێتە ناسكرن ئیللا د دەمێ‌ كەربێدا .
- و یێ‌ مێرخاس نا ئێتە ناسكرن ئیللا د شەراندە .
- و بــرا نا ئێتە ناسكرن ئیللا دەمێ‌ پێدڤییا تە د كەڤتە نك . 

• عەبدوللایێ‌ كوڕێ‌ موقفەعی دبێژت : ( ب نڤێسن یا ژ هەمییا باشتر هوین گوه لێ‌ دبن , ژبەربكن یا ژ هەمییا باشتر هوین د نڤیسن , باخڤن یا ژ باشتر هوین گوه لێ‌ دبن ) .

• گۆتن حەكیمەكێ‌ كیش ژ همی زاروكێن تە خوشتڤیترە ل دەڤ تە ؟ گۆت : ( بچیكێ‌ وان هەتا مەزن دبت , ونساخێ‌ وان هەتا ساخ دبت , نە ئامادە یێ‌ وان هەتا ب زڤرت ) .

• قەتادە دبێژت : ( ئەڤێ‌ قورئانێ‌ یێ‌ نیشاوەدای دەرد و دەرمان , هندیكە دەردە گۆننەهن , و دەرمان ژی ئیستغفارن ) .

• مالكێ‌ كوڕێ‌ دیناری دبێژت : ( خودێ‌ كەسەك سزا نەكریە ب سزایەكی دژوارتر ژ هندی شەڕمێ‌ ژێ‌ بستینت ) .

• فۆزەیلێ‌ كورێ‌ عەیازی دبێژت : نیشانێت نەباشییێ‌ پێنجن : ( دل رەقی , و چاڤێن هشك - رۆندكا نەباڕینن - و كێم شەرمی , و ڤیانا دونیایێ‌ , و هیڤیێن دویر ) .

• وەهەبێ‌ كورێ‌ مونەببهی دبێرت : ( جلێن باوەریێ‌ : تەواتییە , و جوانییا وێ‌ شەرمە , و مالێ‌ وی فقهە ) .

• سوفیانێ‌ كورێ‌ عویەینەی دبێژت : ( قەنجیێت خوە , پتر ب ڤەشێرە ژ خاربیێت خوە ) . 

• بیشرێ‌ كورێ‌ حارسی دبێژت : ( یێ‌ بڤێت خو بەرناسكت دناڤ خەلكێدا ئەو شرینییا ئاخرەتێ‌ سەحناكت ) .

• عەبدوللایێ‌ كورێ‌ مەسعوودی دبێژت : ( ئەز پەشێمان نەبیمە ل سەر تشتەكێ‌ وەك پەشێمانییا من بۆ ڕۆژەكێ‌ ڕۆژتێدا ئاڤابی بت , ئەجەلێ‌ من كورت ب بت و عەمەلێ‌ من تێدا زێدە نەبت ) .

• عومەرێ‌ كورێ‌ عەبدولعەزیزی ڕازیبوونا خودێ‌ لێ‌ بت دبێژت : ( ڕۆژ و شەڤ ل سەر تە كاردكن , و تو تێدا كار بكە ) .

• حەسەن بەسری دبێژت : ( ئەی كورێ‌ ئادەمی ژیاناتە ژ هندەك ڕۆژان پێك هاتییە , ئەگەر ڕۆژەك ژ تە بێ‌ مفا چو ئەو هندەك ژ تە چو ) .

• كەعب لئەحبار دبێژت : ( ئەگەر ئەز بگریم ژ ترسێن خۆدێ‌ و رۆندك ب سەر رویێن مندا بێن ل دەڤ من باشترە ژ وێ‌ ئەز هندی گرانییا خو زێرا بكمە خێر ) .

• ئەبو عو سمان دبێژت : ( دلسوزی (أخلاص) : ژ بیركرنا بەرێخودانا خەلكی یە و بەردەوامیدانە بو بەرێخودانا حەقیێ‌ یە ) .

• و دبێژن : ( دلسوزی (أخلاص) : وەك ئێكاتییا كارێن مروڤی ل نەپەنی وئاشكەراییێ‌ یە ) .

• فوزەیلێ‌ كورێ‌ عەیازی دبێژت : ( هێلانا كاری ژ بەر خەلكی رویمەتی یە , و كرنا كاری ژ بەر خەلكی هەڤپشمی یە (شركە) , وئیخلاص خلاسبینە ژ ڤان هەردووان ) .

• زانایێ‌ مەزن (ابن القیم ) دبێژت : ( دلسوزی (أخلاص) و ڤینا مەدح و سوپاسیێ‌ و تەماعی د دلەكێدا كوم نابن , كا چاوا ئاڤ و ئاگر و نیهنگ دگەل ئێك كۆم نابن )) .

• ودبێژن : ( دلسوزی ئەوە تو داخازا كەسەكێ‌ نەكێ‌ ب بت شاهد ل سەر كارێ‌ تە ژ بلی خودێ‌ ) . 

• عو سمانێ‌ كورێ‌ حەكیمی دبێژت : من گۆه ل سەعیدێ‌ كورێ‌ موسەییبی بوو دگۆت : (( ئەڤە سیه سالە بانگ نە هاتییە دان ئیللا ئەز یێ‌ د مزگەڤتێ‌ دا ) . و هەر وەسا دگۆت : ( یێ‌ پێگێرییێ‌ ب هەر پێنج نڤێژان بكت ب جەماعەت ئەوی بیر و دەریا تژی پەرستن مرن ) .

• زەلامەكێ‌ گۆت زانایێ‌ مەزن حەسەن بەسری , من كچەكا هەی ئەز بدمە كێ‌ ؟ حەسەن بەسری گۆت : ( بدە وی یێ‌ ژ خودێ‌ ب ترست , ئەگەر حەز ژێكر دێ‌ قەدرێ‌ وێ‌ گرت , و ئەگەر نەڤیا زوردارییێ‌ لێ‌ ناكت ) .

• ئمام عەلی دبێژت : ( یێ‌ شەرمێ‌ بۆ خو بكتە جل , خەلك كێماسیێن وی نا بینن ) .

• و دبێژت : ( یێ‌ ژ هەمی خەلكێ‌ كێم بهاتر یێ‌ ژ هەمییان كێم زانین ترە ) .

• و دبێژت : ( نهێنییاتە ئێخسیراتەیە ئەگەر تە گۆت تو دێ‌ بوو بێ‌ یە ئێخسیر ) .

• و دبێژت : ( ئەمینێت نهێنییا كێمترن ژ ئەمینێت پارەی , و پاراستنا پارەی ب ئاسانترە ژ پاراستنا نهێنییان ) .

• فوزەیلێ‌ كورێ‌ عەیازی دبێژت : ( خرابترین زانا ئەون یێن ل دیوانێت ئەمیرا د ریننە خوارێ‌ , و باشترین ئەمیر ئەون یێن ل دیوانێت زانایان د ریننە خوارێ‌ ) .

• پسیار ژ حەكیمەكێ‌ هاتە كرن گۆتنێ‌ : دێ‌ چاوا عەقلێ‌ مروڤەكێ‌ ناسكین ؟ گۆت : ( ب كێم خەلەتیێن وی وگەلەك دورستبینا وی د ئاخفتنێدا , گۆتنێ‌ : ئەگەر نە ئامادەبت ؟ گۆت : ب ئێك ژ ڤان هەر سێ‌ تشتان : ب ڤڕێكەرێ‌ وی , یان ب نامەیاوی , یان ب دیارییا وی , چونكی ڤڕێكەرێ‌ جهێ‌ وی دگرت , و نامەیاوی سالۆخەتێ‌ ئەزمانێ‌ وییە , و دیارییا وی نیشانا هیممەتا وییە ) . 

• گۆتن ئیمام عەلی نیشانێن ئاقلداری چنە ؟ گۆت : ( یێ‌ هەر تشتەكێ‌ دانتە جهێ‌ وی ) .

• ئیمام عەلی دبێژت : ( مروڤێ‌ بێ‌ هەڤال وەك چەپێ‌ بێ‌ راستە ) .

• عومەر دبێژت : ( ئەز نە فێلبازم , بەلێ‌ چو فێلباز ژی نەشێن من ب خاپینن ) .

• و دبێژت : ( ئەم مللەتەكن خودێ‌ ئەم یێن سەربلنكرین ب ئیسلامێ‌ , هەر دەمەكێ‌ ئەم داخازا سەربلندییێ‌ بكن ب تشتەكێ‌ دی ژ بلی ئیسلامێ‌ دێ‌ خودێ‌ مە پێ‌ سەرشوركت ) .

• و دبێژت : ( هەمی ڕۆژا ئەم تێدا دبێژن : فلان كەس مڕ فلان كەس مڕ , و دێ‌ ڕۆژەك ئێت و هوین دێ‌ تێدا بێژن عومەر مر و ب هەردوو چاڤان دكڕە گری ) .

• ئووەیسێ‌ قەرەنی دبێژت : ( مڕنێ‌ بۆ خو بكنە دووشەك دەمێ‌ هوین دنڤن , و داننە پێش چاڤێن خو دەمێ‌ رادبن ) .

• ئیمامێ‌ بوخاری دبێژت : ( یێ‌ مرن و قورئان وی پاشڤە لێ‌ نەدن , ئەگەر چیا ب سەر دابێت پاشڤە ناچت ) .

• عەبدوللایێ‌ كوڕێ‌ موبارەكی دبێژت : ( موسیبەت ئێكە , بەس ئەگەر خودانی خو نە ڕازی كر دێ‌ بتە دوو ئێك موسیبەت ب خو , و یا دووێ‌ نەمانا خێرا وێ‌ ) .

• زنایێن سەلەفان دبێژن : ( یێ‌ دونیا بڤێتن بلا خو فێری زانینێ‌ بكت , و یێ‌ ئاخرەت بڤێتن بلا خو فێری زانینێ‌ بكت , و یێ‌ هەردوو پیكڤە بڤێن هەر دیسان خو فێرێ‌ زانینێ‌ بكت ) .

• ( ابن القیم ) دبێژت : ( ئەگەر دل نێزیكێ‌ ئێك بن , دویركەفتنا كەلواشی زیانێ‌ ناكت ) .